حسن پيرنيا ( مشير الدوله )

2289

تاريخ ايران باستان ( تاريخ مفصل ايران قديم ) ( فارسى )

روابط دربار پارت با ارمنستان ملايم گشت ، ولى كدورت بين فرهاد و روميها ممكن نبود بر طرف گردد . جهات كدورت يكى اين بود ، كه روميها بر خلاف قولى ، كه داده بودند ، كردون را بپارتيها ندادند . دوّم - فرهاد را پومپه شاهنشاه خطاب نميكرد ، و حال آنكه بقول پلوتارك همه اين عنوان را دربارهء او استعمال ميكردند . سوّم - پومپه با پادشاهان دست‌نشاندهء ممالكى ، كه تابع دولت پارت بودند ، روابطى ايجاد كرده بود . روميها هم از حمله فرهاد بارمنستان و كردون مكدّر بودند ، ولى باوجود اين كدورت‌ها پومپه با حوصله و بردبارى رفتار ميكرد ، بخصوص از زمانيكه بسوريّه رفته بود ، زيرا مىبينيم ، در جواب تيگران پير ، كه ميگويد ، از وقتى كه من متّحد روميها شده‌ام ، فرهاد به من همواره حمله مىكند ، پومپه جواب ميدهد ، خيلى مايلم ، كه حكمهائى معيّن گردند ، تا مواد اختلاف را بين شما حل كنند ( پلوتارك ، پومپه ، بند 36 ) و نيز وقتى كه فرهاد پومپه را سرزنش مىكند ، كه وعده خود را انجام نداده و ولايت كردون را ردّ نكرده ، پومپه جواب ميدهد ، كه اينمسئله بحدود روم و ارمنستان راجع نيست ، بل بدولت پارت و ارمنستان مربوط است ( ديوكاسّيوس ، كتاب 38 بند 7 د ) . جهات بردبارى پومپه اين بود ، كه دولت روم به او اجازه نميداد با پارتيها درافتد و او هم نميتوانست عاقبت چنين جنگى را پيش‌بينى كند و ، اگر شكست مىخورد ، دشمنانش در روم از موقع استفاده كرده روزگارش را تباه ميكردند . عاقبت جنگ را نميدانست ، زيرا پارتيها را از نزديك ديده بود و براى او روشن بود ، كه اينها در موقع شكست تسليم نخواهند شد و عقب نشسته روميها را به جاهاى سخت خواهند كشانيد و بعد ، از قحط آذوقه و سختى راهها آنها را مستأصل خواهند كرد . فىالواقع براى پارتيها چه اهميّت داشت ، تا گرگان و آنطرف اترك هم اگر لازم ميشد ، عقب نشسته آذوقه را معدوم و قنوات را كور كنند و بعد به روميها از هر طرف بتازند . اين بود جهات بردبارى پومپه ، ولى باوجود اين ، تمامى اوضاع و احوال دلالت ميكرد ، بر اينكه در زمانى نزديك هر دو دولت با يكديگر درخواهند افتاد . فرهاد را دو پسرش مهرداد و ارد همدست شده